Podział według kryterium formy funduszu publicznego

Kształtowanie się proporcji między wydatkami stałymi a wydatkami zmiennymi jest o tyle ważne, że to właśnie wydatki zmienne wyznaczają rzeczywiste pole wyboru władz publicznych w alokowaniu środków, a więc tworzą warunki do prowadzenia polityki przez wydatki publiczne. Z podziałem wydatków publicznych na wydatki stałe i zmienne wiąże się także podział na:

przeczytaj resztę

Natura ortodyksyjnego fiskalizmu

Logiczną konsekwencją koncepcji małego budżetu jest brak odpowiedzialności państwa za pełne wykorzystanie zdolności wytwórczych, w tym także odpowiedzialności za bezrobocie. Realizacja tych celów wymaga przecież wysokich wydatków, a to albo zwiększałoby budżet i podatki, albo zmuszało do zaciągania pożyczek sankcjonujących deficyt budżetowy.

przeczytaj resztę

Mechanizm powstawania deficytu budżetowego cz. II

Zasadnicze znaczenie dla badania równowagi budżetowej ma porównanie strumieni dochodów i wydatków na koniec roku budżetowego. Zamknięcie okresu budżetowego wywołuje ważne skutki prawne i ekonomiczne. Budżet jest uchwalony przez parlament na okres roku, potem traci moc, co oznacza, że organy budżetowe nie mają prawa do korzystania ze środków budżetowych. Prawo to nabędą dopiero wraz z uchwaleniem przez parlament nowego budżetu. Z ekonomicznego punktu widzenia nie wykorzystane środki budżetowe „nie przepadają”, lecz po konfrontacji z sumą strumieni dochodów tworzą saldo, które oznacza albo powstanie zobowiązań banku wobec budżetu, albo przeciwnie.

przeczytaj resztę

Istota wydatków publicznych cz. II

Ekonomiczny sens wydatków publicznych polega na tym, że w ich wyniku następuje alokacja dóbr, czyli wykorzystanie części produktu krajowego brutto. Wydatki publiczne stanowią więc kluczowy element administracyjnego mechanizmu alokacji zasobów w gospodarce. Mechanizm ten musi współistnieć z rynkowym mechanizmem alokacji zasobów przynajmniej w takim zakresie, w jakim niemożliwe jest zastosowanie mechanizmu rynkowego, a więc w przypadku potrzeb wspólnych, które – ze względu na ich cechy fizyczne – muszą być zaspokojone w sposób kolektywny. W pewnym obszarze istnieje możliwość alternatywnego zastosowania mechanizmu rynkowego albo mechanizmu administracyjnego. Przykładem mogą być usługi zdrowotne i usługi edukacyjne.

przeczytaj resztę

Funkcja stabilizacyjna cz. II

Nie podejmując dyskusji z argumentami zgłaszanymi przez zwolenników i przez przeciwników polityki fiskalnej zauważmy, że w praktyce konieczne jest pragmatyczne, a nie doktrynalne, podejście do instrumentów oddziaływania państwa na gospodarkę. To pragmatyczne podejście oznacza konieczność i możliwość wykorzystania w funkcji stabilizacyjnej gospodarki zarówno instrumentów fiskalnych, jak i monetarnych. W każdym razie posługiwanie się instrumentami fiskalnymi zawsze jest konieczne, tak w odniesieniu do alokacji zasobów w gospodarce, jak i w odniesieniu do redystrybucji dochodów. Jeżeli tak, to rezygnacja z możliwości, jakie tkwią w fiskalnych instrumentach alokacyjnych i redystrybucyjnych w celu wykorzystania ich do stabilizacji gospodarki, byłoby błędem doktrynalnym.

przeczytaj resztę

Funkcja redystrybucyjna cz. II

Makrospołeczny aspekt redystrybucji dochodów polega na analizowaniu skutku tego rodzaju działalności państwa dla różnych grup społecznych, np. emerytów, rencistów, pracowników sektora publicznego (nauczycieli, lekarzy), grup zawodowych sektora prywatnego itd.

przeczytaj resztę

Finansowe podstawy autonomii władz samorządowych cz. II

Finansowe podstawy działalności władz samorządowych są również uzależnione od możliwości zaciągania pożyczek przez władze samorządowe, tak krótkoterminowych jak i średnio- oraz długoterminowych. Natura procesów gospodarczych i związanych z nimi procesów finansowych jest taka, że przebiegają one nierytmicznie. W kontekście naszych rozważań chodzi o niedostosowanie wpływu środków pieniężnych (np. podatków, subwencji) do potrzeb wydatkowych władz. Zapewnienie bieżącej płynności finansowej władz samorządowych może być osiągane na drodze zaciągania pożyczek (kredytów). W takim przypadku władze samorządowe występują na rynkach pożyczkowych jak każdy inny podmiot gospodarczy, a pożyczki (kredyty) zaciągane są na warunkach konkurencyjnych, co w ostateczności zmniejsza możliwości wydatkowania środków pieniężnych na statutową działalność władz samorządowych. Wynika to z faktu, że część dochodów z podatków, subwencji, z majątku itp. musi być przeznaczona na koszty zaciągania pożyczek. Z tych właśnie względów, a także, aby nie dopuścić do nadmiernego zadłużenia się władz lokalnych, władze państwowe mogą wprowadzić ograniczenia co do poziomu zaciąganych pożyczek (kredytów) w skali roku fiskalnego.

przeczytaj resztę

Dzieje budżetu państwa

Za ważny etap w rozwoju budżetu państwa należy też uznać, dzisiaj nader oczywisty, fakt wiązania procesów gromadzenia dochodów z wydatkami budżetowymi. Ekspansja władzy wykonawczej w dziedzinie nakładania podatków oraz próby jej hamowania przez władze przedstawicielskie postawiły na porządku dziennym sprawę wykorzystania zasobów budżetowych. Prawo do kontroli wydatków wywalczył jako pierwszy parlament angielski w roku 1688 w tzw. „Petition of Rights”.

przeczytaj resztę

Dobro publiczne – dalszy opis

Według kryterium ekonomicznego o tym, czy dobro ma charakter publiczny, czy prywatny decyduje źródło odpłatności. Dobrami publicznymi są te dobra (towary, usługi), które są finansowane przez budżet państwa, budżety samorządowe i inne fundusze publiczne. W takim ujęciu dobra publiczne tworzą konsumpcję zbiorową społeczeństwa, która jest finansowana z funduszy publicznych. Dla odbiorców dóbr publicznych oznacza to, że są one dostarczane bezpłatnie lub za częściową odpłatnością. Ta cecha dóbr publicznych powoduje, że są one przedmiotem ostrych kontrowersji wśród ekonomistów i polityków. Ich źródłem jest to, że iluzoryczna bezpłatność (rozdawanie) dóbr publicznych może prowadzić do marnotrawstwa i nadużyć w gospodarowaniu nimi. Niebezpieczeństwo tych negatywnych zjawisk istnieje zawsze, gdy mamy do czynienia z bezpłatnością: stąd ostra krytyka ze strony zwolenników rynkowego (za pełną odpłatnością) zaspokajania jak największej części potrzeb ludzkich.

przeczytaj resztę

Analiza problemu ciężaru długu publicznego

Zaciąganie długu publicznego jest niewątpliwie korzystne dla podatników, wyłania się tu jednak istotna kwestia, czy korzyść ta dotyczy w jednakowym stopniu wszystkich podatników. Najczęściej odpowiedź na to pytanie jest przecząca, gdyż systemy podatkowe są na ogół skonstruowane w ten sposób, że zawierają progresywne opodatkowanie dochodów, co oznacza, że ograniczenie ekspansji podatkowej państwa i zaciąganie pożyczek może chronić najwyższe dochody przed opodatkowaniem. Druga część odpowiedzi na pytanie, kto doraźnie korzysta z zaciągania pożyczek, wiąże się z kwestią pożyczkodawców, tzn. na jakich warunkach (przymusowo, dobrowolnie, stopa oprocentowania pożyczek itp.) państwo zaciąga dług publiczny.

przeczytaj resztę

Rola Banku Anglii w zarządzaniu długiem publicznym

Bank Anglii spełnia funkcję o fundamentalnym znaczeniu – zarządza długiem publicznym. Polega to zwłaszcza na rejestracji długu i administrowaniu nim. Bank dokonuje emisji nowych papierów wartościowych, obsługuje dług w zakresie spłaty odsetek i amortyzacji. Specjalne znaczenie ma działalność Banku przy konwersji pożyczek państwowych, których celem jest zmiana obligacji krótkoterminowych w obligacje długoterminowe. Poprawia to strukturę wewnętrzną długu. Bank prowadzi również operacje odwrotne, polegające na zmianie obligacji długoterminowych na obligacje krótkoterminowe: operacje te określa się mianem funding. Jeżeli nie udaje się zmienić obligacji krótkoterminowych na długoterminowe, może dojść do odmowy finansowania długu publicznego (unfunding) na giełdzie. Operacje państwowymi papierami wartościowymi prowadzi na giełdzie specjalny broker rządowy.

przeczytaj resztę

Problem zasad budżetowych cz. III

Jak łatwo zauważyć, wiele z wymienionych zasad budżetowych ma charakter uniwersalny w tym sensie, że wykracza poza ramy budżetu. Są to zasady: gospodarności, operatywności, przejrzystości, realności itp. Stąd też J. Kaleta słusznie zwraca uwagę, że zasady te powinny być respektowane we wszystkich planach finansowych państwa, a nie tylko w budżecie22.

przeczytaj resztę