Category Teoria

Rodzaje wydatków publicznych cz. II

Analiza wydatków w przekroju działowym, a nie wykonawczym (resortowym), pozwala określić rzeczywistą alokację środków pieniężnych na dany dział bez względu na to, czy dysponentem środków są władze centralne, władze regionalne czy władze samorządowe. Wydatki publiczne na ochronę zdrowia w Polsce są alokowane przez resort zdrowia, ale przede wszystkim przez budżety wojewodów, a także inne resorty (wojskowa służba zdrowia, kolejowa służba zdrowia, służba zdrowia resortu spraw wewnętrznych itp.). Drugi istotny podział wydatków publicznych to:

przeczytaj resztę

Nadmierny ciężar opodatkowania

Przedstawione podejście ilustrujące zależność między rozmiarami podatku i jego wpływem na ceny produktu A a rozmiarami produkcji (sprzedaży) produktu A wraz z hipotetycznymi skutkami opodatkowania, znajduje pełne zastosowanie do alokacji zasobów. Jest to zupełnie oczywiste, gdyż zasoby te są przedmiotem transakcji rynkowych. Stąd też nałożenie podatku na dany rodzaj zasobów nie może pozostać bez wpływu na jego cenę, a także na zastosowanie w procesach wytwórczych. Jednakże rozłożenie ciężarów podatkowych, jako konsekwencja zastosowania danego czynnika wytwórczego, może kształtować się różnie i jest uzależnione od konstrukcji danego podatku.

przeczytaj resztę

Zasady działania mnożnika

Dla pewności przypomnijmy, że mnożnik k’ oznacza wartość k po opodatkowaniu dochodów: do tablicy 6 został on przeniesiony z tablicy 5. Przyrost dochodu narodowego jest rezultatem pomnożenia przyrostu wydatków państwa przez odpowiedni mnożnik k’. Przyrost podatków jest rezultatem pomnożenia przyrostu dochodu narodowego przez przyjętą stopę opodatkowania netto, a przyrost deficytu budżetowego jest wynikiem różnicy między poniesionymi dodatkowymi wydatkami a przyrostem wpływów z tytułu podatków. 2 danych zawartych w tablicy 6 wynika, że nawet w przypadku łącznego zastosowania środków polityki fiskalnej, tzn. wzrostu wydatków budżetowych oraz wzrostu podatków, następuje wzrost dochodu narodowego. Wzrost ten jest silniejszy od wzrostu wydatków. Przyczyną tego jest działanie mnożnika wydatkowego. Dzięki mnożnikowi deficyt budżetowy rośnie, ale w mniejszym stopniu niż wynikałoby to ze wzrostu wydatków budżetowych. Różnice te są spowodowane zmieniającą się krańcową skłonnością do konsumpcji.

przeczytaj resztę

Cechy „dobrej” polityki fiskalnej

Zagadnienie „dobrej” polityki fiskalnej państwa od dawna jest przedmiotem rozważań teoretycznych. Godne uwagi są poglądy Adama Krzyżanowskiego, wedle którego: „Istotą dobrej polityki finansowej jest dążenie do zrównoważenia budżetu bez przeciążenia podatkowego, a więc bez inflacji i bez przeciążenia finansowego w innej formie. Budżet zrównoważony kosztem przeciążenia podatkowego jest tylko chwilowo zrównoważony”3.

przeczytaj resztę

Mechanizm powstawania deficytu budżetowego

Opisując mechanizm powstawania deficytu budżetowego i długu publicznego należy mieć na uwadze strumieniowy charakter dochodów i wydatków budżetowych. Obserwacja funkcjonowania budżetu prowadzi bowiem do wniosku, że jest to urządzenie przypominające – jak to trafnie zauważył S. Bolland – pompę ssąco-tłoczącą8, czyli przyjmujące strumienie dochodów od jednych podmiotów i kierujące je do innych podmiotów. Wyjaśnienie równowagi budżetowej wyłącznie w kategoriach analizy strumieniowej nie jest jednak w pełni możliwe, ponieważ rzadko strumienie dochodów są zgodne pod względem ich rozmiarów i czasu ze strumieniami wydatków. Rezultat porównania tych dwu strumieni można przedstawić w następującej, wysoce zagregowanej, formie:

przeczytaj resztę

Nauka o finansach publicznych musi szukać odpowiedzi

Nauka o finansach publicznych bada zatem zarówno przyczyny, dla których tworzy się fundusze publiczne, jak też różnorodne skutki, jakie wywołuje tworzenie funduszy publicznych. Ustalania przyczyn oraz skutków powstawania funduszy publicznych nie można ograniczać do pytań i odpowiedzi formułowanych na wysokim szczeblu abstrakcji. Nie można np. poprzestać jedynie na skonstatowaniu faktu, że fundusze publiczne powstają dlatego, że państwo i inne związki publicznoprawne zgłaszają popyt na pieniądz. Nauka o finansach publicznych musi szukać odpowiedzi m.in. na następujące podstawowe pytania:

przeczytaj resztę

Dobro społeczne – kontynuacja

Konkludując można stwierdzić, że dobra publiczne zawsze są finansowane z funduszy publicznych i można je nazwać klasycznymi dobrami publicznymi, dobrami publicznymi sensu stricto, ze względu także na ich naturalne cechy. Dobra społeczne mogą być finansowane w całości lub w części z funduszy publicznych i wówczas można by mówić o dobrach publicznych sensu largo, które obejmują klasyczne dobra publiczne oraz dobra publiczne, które ze względu na społeczne znaczenie (politykę społeczną) są finansowane z funduszy publicznych. Wreszcie dobra prywatne są finansowane wyłącznie z funduszy prywatnych.

przeczytaj resztę

Podatek a alokacja zasobów w gospodarce rynkowej

Podatek – co wiemy z definicji – jest atrybutem władzy, którym posługuje się ona do zebrania niezbędnych funduszy na działalność związaną z jej funkcjami. Znaczenie podatku wynika m.in. stąd, że jest on podstawowym rodzajem dochodów państwa. Inne rodzaje dochodów, zwłaszcza dochody zwrotne, mają niewielki udział w dochodach państwa. Nie oznacza to, że można pomniejszać znaczenie dochodów zwrotnych w działalności finansowej państwa. Państwo niejednokrotnie może stawać przed dylematem: podnosić podatki czy zaciągać pożyczki. Jednak pożyczki zaciągnięte przez państwo także muszą być spłacone wraz z kosztami ich obsługi. Źródłem zwrotu długów są więc w ostateczności dochody podatkowe lub ««ji-podatkowe.

przeczytaj resztę

Czynniki równowagi budżetowej

Identyfikacja i systematyka czynników kształtujących równowagę budżetową nie należy do zadań łatwych. Podchodząc do zagadnienia w sposób krańcowy można stwierdzić, że na równowagę budżetową wpływają wszystkie (a ilość ich jest ogromna) operacje dochodowe i wydatkowe budżetu.

przeczytaj resztę

Przerzucalność podatków

Możliwości przerzucania podatków pośrednich wyznaczają warunki, które panują na rynku towarów i usług. Prawidłowość jest następująca: im bardziej zmonopolizowany jest rynek, im mniejsza jest elastyczność popytu względem ceny zawierającej podatek, tym większe są możliwości przerzucenia skutków opodatkowania na nabywców (konsumentów). Wiele zależy też od rodzaju tych towarów i usług, na które nakłada się podatek. Jeżeli reakcją nabywcy na nałożenie podatku będzie rezygnacja z zakupu lub istotne ograniczenie ilości zakupionego towaru, to wówczas nie tylko podatek nie zostanie przerzucony, lecz w całości lub w części w ogóle nie zostanie zrealizowany.

przeczytaj resztę

Rodzaje funduszy celowych

Publiczne fundusze celowe mogą być klasyfikowane z różnych punktów widzenia. Trzy kryteria można jednak uznać za podstawowe. Należą do nich kryteria:

przeczytaj resztę

Ubezpieczenie od bezrobocia

Źródłem finansowania świadczeń na wypadek utraty pracy lub braku możliwości jej znalezienia przez absolwentów szkół czy w ogóle przez ludzi wkraczających w wiek aktywności zawodowej, mogą być podatki, które wpływają do budżetu państwa (budżetu samorządowego). Taki system ma cechy właściwe zaopatrzeniu finansowemu.

przeczytaj resztę