Racjonalne kryteria systemu finansowego

Zanim skonkretyzuję kryteria oceny systemu finansów publicznych, którymi będziemy się posługiwać w dalszych rozważaniach, odwołam się do cech, a zarazem kryteriów systemu finansowego w ogóle. Z. Fedorowicz analizując funkcjonowanie systemu finansowego gospodarki wprowadza pojęcie racjonalnego systemu finansowego. Zdaniem cytowanego autora kryteriami racjonalnego systemu finansowego są4:

przeczytaj resztę

Istota wydatków publicznych

Ostatecznym skutkiem fiskalnej aktywności państwa, a ściślej władz publicznych, tj. władz państwowych i władz samorządowych, jest wydatkowanie zgromadzonych środków pieniężnych. Wydatkowanie to jest związane z realizacją funkcji, celów i zadań tych władz. Wiemy już, że zakres aktywności władz publicznych – którego wyrazem są, z jednej strony, nakładane na społeczeństwo ciężary podatkowe, a z drugiej strony, ponoszone przez władze publiczne wydatki może się różnić. Różnice te wynikają z odmiennego rozumienia obowiązków władz publicznych wobec społeczeństwa i gospodarki. To zaś jest podyktowane realizowaną doktryną społeczno-ekonomiczną, programem partii sprawujących władzę itd. Niezależnie jednak od tego, wydatki publiczne są faktem, bez którego trudno byłoby sobie wyobrazić sprawne funkcjonowanie tak społeczności lokalnych, jak i całego społeczeństwa. Konieczne jest więc wydobycie pewnych cech szczególnych, które występują w kategorii „wydatki publiczne”.

przeczytaj resztę

Rodzaje sald budżetowych

Rozważając istotę równowagi budżetowej stwierdziliśmy, że idealne zrównoważenie dochodów i wydatków budżetowych jest czymś wyjątkowym. Jeżeli tak, to na ogół budżet państwa wykazuje jakieś saldo, czyli nadwyżkę lub deficyt. Wyłania się stąd ważna kwestia interpretacji salda budżetu państwa.

przeczytaj resztę

Kryterium kosztów i korzyści

O ile w życiu gospodarczym decyzje podejmuje się na podstawie wymiernego kryterium zysku, co umożliwia porównywanie nakładów w pieniądzu, o tyle w życiu publicznym prowadzenie takiego rachunku jest wielce utrudnione, a wyniki problematyczne. Wyborca głosując łatwiej może podjąć decyzję, jeżeli skutki jego decyzji są porównywalne, tzn. jeżeli dotyczą podobnej treści, np. czy dana wspólnota powinna najpierw budować stadion czy halę sportową. Rzeczywistość zmusza jednak wobec ograniczonych środków publicznych – do podejmowania trudnych decyzji, rozstrzygania takich dylematów, jak np. czy budować przychodnię lekarską czy szkołę.

przeczytaj resztę

Funkcja redystrybucyjna

Alokacja określonych dóbr publicznych i społecznych wymaga – w warunkach gospodarki pieniężnej – posiadania dochodów. Spełniając konstytucyjne funkcje (obrona narodowa, bezpieczeństwo publiczne, administracja, edukacja itp.) państwo musi ponosić wydatki związane z alokowaniem dóbr publicznych i społecznych. Jednocześnie państwo bezpośrednio nie wytwarza żadnego dochodu. Dlatego z konieczności sięga do dochodów innych podmiotów, wykorzystując atrybut władzy. Innym źródłem finansowania wydatków publicznych mogą być pożyczki.

przeczytaj resztę

Rola budżetu w alokacji zasobów

O możliwościach różnego podejścia do procesów gromadzenia i podziału dochodów budżetowych świadczy m.in. fakt wyodrębniania w teorii a lokacyjnej funkcji budżetu. Z punktu widzenia treści ekonomicznej funkcja ta w pełni pokrywa się z funkcją redystrybucyjną. Pogląd taki wyrażają też

przeczytaj resztę

System finansowy ubezpieczeń zdrowotnych

Do zakresu ubezpieczeń społecznych należą także ubezpieczenia zdrowotne oraz ubezpieczenia na wypadek bezrobocia. Finansowanie świadczeń zdrowotnych może się dokonywać przez system zaopatrzeniowy, który polega na tym, że władze publiczne biorą organizacyjną i finansową odpowiedzialność za ochronę zdrowia. Źródłem finansowania publicznych usług zdrowotnych są podatki wpływające do budżetu państwa i budżetów samorządowych, przy czym podatki te mają charakter ogólny, a nie ceiowy. Wadą tego rozwiązania jest to, że wydatki na ochronę zdrowia są kształtowane w ramach procedury budżetowej, ze wszystkimi pozytywnymi i negatywnymi tego konsekwencjami, z przewagą tych ostatnich. (Sprawa ta będzie jeszcze przedmiotem rozważań.)

przeczytaj resztę

Bilans Banku Anglii – kontynuacja

W celu pokrycia deficytu budżetowego Bank Anglii przeprowadza emisję nowych obligacji państwowych oraz dokonuje – w imieniu rządu – konwersji starych pożyczek. Bank nie bierze udziału w publicznej subskrypcji tych pożyczek, ale jednak nie sprzedane pożyczki są przejmowane przez Departament Emisyjny i sprzedawane później na rynkach finansowych.

przeczytaj resztę

Zasady ustalania wyników głosowania w sprawach publicznych

Jeżeli w systemach demokratycznych tak zasadniczą rolę odgrywa głosowanie oraz reguła, iż mniejszość musi podporządkować się większości, to rozpatrzmy teraz, w jaki sposób ustala się rezultaty i jakie zasady mogą być zastosowane.

przeczytaj resztę

Struktura systemu finansów publicznych

Gromadzenie i rozdysponowywanie pieniężnych środków publicznych wymaga działania określonych podmiotów nie tylko najwyższego szczebla władzy ustawodawczej i wykonawczej, lecz także sieci instytucji (podmiotów), które na bieżąco realizują dochody i wydatki publiczne. Podmioty te mają określoną formę organizacyjną, działają na podstawie określonych aktów normatywnych, w oparciu o określone instytucje finansowe (np. budżet państwa, fundusze ubezpieczeniowe).

przeczytaj resztę

Postulat stabilności reguł polityki fiskalnej

Cechą dobrej polityki fiskalnej jest też stabilność zasad. Jest ona warunkiem racjonalnego zachowania się podmiotów gospodarczych, daje podstawę podejmowania decyzji średnio- i długookresowych. W stabilności reguł polityki fiskalnej zainteresowane są więc: przedsiębiorstwa krajowe, gospodarstwa domowe, inwestorzy zagraniczni, władze samorządowe itd. Zainteresowanie to wynika z faktu, że muszą oni mieć wiedzę odnośnie do przewidywanych podatków, udziału władz samorządowych w dochodach władz centralnych, opodatkowaniu dochodów transferowanych za granicę itd.

przeczytaj resztę